ಶ್ರೀ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ – ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿಯ ಪೈಲ್ವಾನ್

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಮೂಡುವುದು ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆ, ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿ, ಜೋಗಿಮಟ್ಟಿ, ಮಠ-ಮಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವೀರ ಪರಂಪರೆ. ಆದರೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ. ಅದುವೇ ಗರಡಿಮನೆಗಳ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿಯ ಪರಂಪರೆ.

ಈ ಕುಸ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹೆಸರನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಮಹಾನ್ ಪೈಲ್ವಾನರಲ್ಲಿ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ ಪ್ರಮುಖರು.

ಕುಸ್ತಿಪಟು, ಗರಡಿಯ ಉಸ್ತಾದ್, ದೇಶಪ್ರೇಮಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ತಬಲಾ ವಾದಕ, ನಾಟಕಪ್ರೇಮಿ ಮತ್ತು ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಂಜಪ್ಪನವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಗರಡಿ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿ ಪರಂಪರೆ

“ಗಂಡು ಮೆಟ್ಟಿನ ನಾಡು” ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಾಹಸ, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಕಸರತ್ತಿನ ಪರಂಪರೆ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು.

ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹೆಬ್ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಗೋಪೆನಾಯಕಯ್ಯನ ಗರಡಿ ಇತ್ತೆಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.

ಮುಂದೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮಲ್ಲಕಲೆಯ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಕುಸ್ತಿಯನ್ನೇ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜಟ್ಟಿಗಳು ಪಾಳೆಯಗಾರರಿಗೆ ಮಲ್ಲವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.

ಈ ಪರಂಪರೆ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗರಡಿಮನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗರಡಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿ, ಸಣ್ಣ ಗರಡಿ, ಬುರುಜನಹಟ್ಟಿ ಗರಡಿ, ಹಗಲು ದೀವಟಿಗೆ ಗರಡಿ, ಆಂಜನೇಯಸ್ವಾಮಿ ಗರಡಿ ಹಾಗೂ ಹೊರಪೇಟೆಯ ಅಂಜುಮನ್ ಗರಡಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮಠಗಳೂ ಕುಸ್ತಿಕಲೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದವು. ಹಿಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜಯದೇವ ಜಂಗೀ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಗಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದವು.

ಇಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ಮಲ್ಲ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲೇ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ ಎಂಬ ಧ್ರುವತಾರೆ ಉದಯಿಸಿದರು.

ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ

ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರು 1924ರ ಆಗಸ್ಟ್ 9ರಂದು, ಲಾಡರ ಈಶ್ವರಪ್ಪ ಮತ್ತು ನಂಜಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಮೂರನೇ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

ನಂಜಪ್ಪನವರು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಲಾಡರು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಕುಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಔಪಚಾರಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ಗರಡಿಯ ಮಣ್ಣು, ದೈಹಿಕ ಕಸರತ್ತು ಮತ್ತು ಮಲ್ಲವಿದ್ಯೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು.

ಗರಡಿಯೇ ಅವರ ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಯಿತು; ದೈಹಿಕ ಶಿಸ್ತೇ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವಾಯಿತು; ಕುಸ್ತಿಯೇ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತು.

ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿಯ ಪೈಲ್ವಾನ್

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿ ನಂಜಪ್ಪನವರ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮುಂದೆ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿಯ ಉಸ್ತಾದರಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬುಡ್ಡಣ್ಣನವರ ಬಳಿ ಕುಸ್ತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ನಂಜಪ್ಪನವರಿಗೆ ನಂತರ ಅಪರೂಪದ ಗುರು ದೊರೆತರು.

ಅವರೇ ಮೂಲತಃ ಲಾಹೋರ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಉಸ್ತಾದ್ ಪರಿಪೈಗರ್.

ಪರಿಪೈಗರ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಂಜಪ್ಪನವರ ಮಲ್ಲವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪಕ್ವವಾಯಿತು. ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಕುಸ್ತಿಯ ತಂತ್ರಗಳು, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅವರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಈ ಗುರು-ಶಿಷ್ಯರ ಸಂಬಂಧ ಕೇವಲ ಕುಸ್ತಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೂ ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಗುರು ನಡುವಿನ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವು ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿಯೂ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಸ್ತಿ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆ

ನಂಜಪ್ಪನವರ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಸಾಹಸ, ಕುಸ್ತಿಯ ಪಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟವು.

ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಪೈಲ್ವಾನ್ ತನ್ನ ಗರಡಿ, ಗುರು ಮತ್ತು ಊರಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ನಂಜಪ್ಪನವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಲಿಗೆ ಅಂತಹ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಕಾಲದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ “ಕುಸ್ತಿ” ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಸರು ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ.

ಅವರು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಗೌಳಿಗರ ಲಿಂಗಣ್ಣ (ಮೂಗ) ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಂಜಪ್ಪ

ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರ ಸಾಹಸ ಗರಡಿಯ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರವೂ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ “ಮೈಸೂರು ಚಲೋ” ಚಳವಳಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು.

ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿಯವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.

ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಯ ಮೇಲೆ ತ್ರಿವರ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುವ ಸಾಹಸದಲ್ಲಿ ನಂಜಪ್ಪನವರು ಭಾಗಿಯಾದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರ ಲಾಠಿ ಪ್ರಹಾರ ಮತ್ತು ಗೋಲಿಬಾರ್ ನಡೆಯಿತು. ನಂಜಪ್ಪನವರು ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ ಕೂದಲೆಳೆಯ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾರಾದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಘಟನೆ ಮಹತ್ವದ ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅದೇ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ನಂಜಪ್ಪ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು.

ತಬಲಾ ಪ್ರೇಮಿ ನಂಜಪ್ಪ

ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ದೇಹ, ಪೈಲ್ವಾನನ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಹಿಂದೆ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮನಸ್ಸೂ ಇತ್ತು.

ನಂಜಪ್ಪನವರಿಗೆ ತಬಲಾ ವಾದನದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಇತ್ತು.

ಅಂದಿನ ಹಲವು ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅವರು ಹವ್ಯಾಸಿ ತಬಲಾ ವಾದಕರಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ತಬಲಾ ವಾದನವು ರಂಗಭೂಮಿಯ ದಿಗ್ಗಜರಾದ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯನವರಂತಹ ಕಲಾವಿದರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ನಂಜಪ್ಪನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮುಖ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ನಂಟು

ಆ ಕಾಲದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಗಳು ಜನಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡಪೇಟೆಯ ನವ ಭಾರತ ತರುಣ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಘ ಅಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ವೀರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ತಂದ “ರಾಜ ವೀರ ಮದಕರಿ ನಾಯಕ” ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದವು.

ನಂಜಪ್ಪನವರು ಕುಸ್ತಿಯ ಅಖಾಡದಷ್ಟೇ ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕದೊಂದಿಗೂ ನಂಟು ಹೊಂದಿದ್ದರು.

ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ

ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಒಡನಾಟದಿಂದ ನಂಜಪ್ಪನವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕವೂ ದೊರೆಯಿತು.

ಕನ್ನಡದ ಮೇರುನಟ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೂ ನಂಜಪ್ಪನವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಪರ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ **“ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ”**ದಲ್ಲಿ ನಂಜಪ್ಪನವರು ಅತಿಥಿ ನಟರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ನಿಜಜೀವನಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಪೈಲ್ವಾನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನೇ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಗರಡಿಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬೆಳೆದ ನಿಜವಾದ ಪೈಲ್ವಾನ್ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪೈಲ್ವಾನನಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಅವರ ಬದುಕಿನ ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿ.

ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ

ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಅವರು ಆಡಿದ ಅಥವಾ ಗೆದ್ದ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಅವರು ಕುಸ್ತಿಪಟು, ಉಸ್ತಾದ್, ದೇಶಪ್ರೇಮಿ, ಹೋರಾಟಗಾರ, ತಬಲಾ ವಾದಕ, ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರೇಮಿ ಮತ್ತು ಕಲಾಸಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ಗರಡಿಮನೆ, ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ, ನಾಟಕ ರಂಗ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ — ಹೀಗೆ ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅವರ ಜೀವನ ಒಂದೇ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದಿತ್ತು.

ದುರಂತ ಅಂತ್ಯ

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂಜಪ್ಪನವರ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮಾತ್ರ ದುರಂತಮಯವಾಗಿತ್ತು.

ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮದ್ಯಪಾನದ ಚಟಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಅದು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.

ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 41ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, 1965ರಲ್ಲಿ, ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದರು.

ಅವರ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮನಕಲಕುವ ಘಟನೆ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ನಾಯಿಯದ್ದು.

ನಂಜಪ್ಪನವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯ ನಾಯಿಯೊಂದಿತ್ತು. ತನ್ನ ಒಡೆಯನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ನಾಯಿ ನಂಜಪ್ಪನವರ ಸಮಾಧಿಯ ಬಳಿಯೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆಯಿತು ಎಂಬ ನೆನಪು ಜನರ ನಡುವೆ ಉಳಿದುಬಂದಿದೆ.

ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ನಡುವಿನ ನಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ಭಾವುಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ನೆನಪು

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತನ್ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪೈಲ್ವಾನನನ್ನು ಮರೆತಿಲ್ಲ.

ಕುಸ್ತಿಕಲೆಗೆ ನಂಜಪ್ಪನವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಮನ ಬಾಗಿಲು ಎದುರು, ಮಹಾರಾಣಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೊಡ್ಡ ಗರಡಿಯವರು ನೂಲ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಆಚರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರ ದೊಡ್ಡ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.

‘ಕುಸ್ತಿ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ’

ಲೇಖಕ ಟಿ. ಆರ್. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಅವರು ನಂಜಪ್ಪನವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕುಸ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು “ಕುಸ್ತಿ ಲೋಕದ ಧ್ರುವತಾರೆ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ” ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕೃತಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಿನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಗರಡಿಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕ, ಪೈಲ್ವಾನರ ಪೋಷಕರು, ಗುರುಗಳು, ನಡೆದ ಮತ್ತು ನಡೆಯದೆ ಉಳಿದ ಕುಸ್ತಿಗಳು, ನಂಜಪ್ಪನವರ ತಬಲಾ ಪ್ರೀತಿ, ಅಂದಿನ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರ ಬದುಕನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನೇ ಅರಿಯುವುದಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹೆಮ್ಮೆ

ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ ಬದುಕಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿ ಕೇವಲ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ, ಶಿಸ್ತು, ಸಾಹಸ, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಊರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.

ನಂಜಪ್ಪನವರ ಬದುಕೂ ಅದೇ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ.

ಗರಡಿಯ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸ ತೋರಿದ ಪೈಲ್ವಾನ್, ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜಕ್ಕಾಗಿ ಗುಂಡಿಗೂ ಹೆದರದ ದೇಶಪ್ರೇಮಿ, ತಬಲಾದಲ್ಲಿ ಲಯ ಕಂಡ ಕಲಾವಿದ, ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ ಕಲಾರಾಧಕ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳು.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕುಸ್ತಿ ಲೋಕದ ಮರೆಯಲಾಗದ ಧ್ರುವತಾರೆ.

ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವುಗಳಿದ್ದವು, ಹೋರಾಟಗಳಿದ್ದವು, ಕಲೆಯಿತ್ತು, ದೇಶಪ್ರೇಮವಿತ್ತು; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುರಂತವೂ ಇತ್ತು. ಆದರೂ ಅವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಲ ಅಳಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪನವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕುಸ್ತಿಪಟುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದಲ್ಲ.

ಅದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಗರಡಿಮನೆಗಳನ್ನು, ಮಲ್ಲಯುದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ದೈಹಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮೆಟ್ಟಿನ ನಾಡಿನ ಸಾಹಸ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು.

ಪೈಲ್ವಾನ್ ನಂಜಪ್ಪ ಕೇವಲ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಒಬ್ಬ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಶಕ್ತಿ, ಸಾಹಸ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.