ಶ್ರೀ ಸಿ. ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ (ಸಿಜಿಕೆ) – ಜನರ ನಡುವೆ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದ ರಂಗಚೇತನ

ಸಿ. ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ — ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸಿಜಿಕೆ’ ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಮಹತ್ವದ ರಂಗಕರ್ಮಿ. ನಿರ್ದೇಶಕ, ಸಂಘಟಕ, ಹೋರಾಟಗಾರ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯ ರಂಗಚಿಂತಕರಾಗಿ ಅವರು ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.

ರಂಗಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಸಭಾಂಗಣದ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಜನರಿರುವಲ್ಲಿಯೇ ರಂಗಭೂಮಿ ಇರಬೇಕು; ಬೀದಿ, ಬಯಲು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳೂ ರಂಗವೇದಿಕೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ರಂಗಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆ

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಬಿ.ವಿ. ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಟಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದರು. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರಂತಹ ನಾಟಕಕಾರರು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಲೇಖಕರು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.

ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಿಜಿಕೆ ಬೀದಿ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಅಲೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

ಭವ್ಯವಾದ ರಂಗಮಂದಿರ, ದೊಡ್ಡ ಸೆಟ್, ದುಬಾರಿ ಪರಿಕರಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಾಟಕ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು. ಕಲಾವಿದರು, ಜನರು ಮತ್ತು ಹೇಳಬೇಕಾದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಿಚಾರ — ಇವುಗಳೇ ಅವರ ಬೀದಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಅರಳಿದ ರಂಗಚಿಂತನೆ

ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ರಂಗಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಲಿತ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬದುಕು, ನೋವು, ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಿದರು.

ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದಿಡುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಅವರು ತೋರಿದರು.

ಅವರಿಗೆ ನಾಟಕ ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಚಿಂತಿಸುವ, ಸಂವಾದ ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು.

ಅವರ ರಂಗಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವು.

‘ಒಡಲಾಳ’ – ಸ್ಮರಣೀಯ ರಂಗಪ್ರಯೋಗ

ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ರಂಗಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಒಡಲಾಳ’ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಂಗಪ್ರಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಈ ನಾಟಕ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದೆ ಉಮಾಶ್ರೀ ಅವರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತು.

ನೂರಾರು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿದ ಗುರು

ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ರಂಗಕಲಾವಿದರ ಬಳಗ.

ಅವರು ಕೇವಲ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು, ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ಕರೆತಂದರು.

ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟ ಅನೇಕರು ನಂತರ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಲಾಪಯಣವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗಾಗಿ ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅವರು ಮಾಡಿದ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಅವರಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದ ಕಲಾವಿದರ ಮೂಲಕವೂ ಅದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರಂಗಭೂಮಿ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ತಂಡದ ಮನೋಭಾವ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ರಂಗಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ರಂಗ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳು ಅಭಿನಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಂಗವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ.

ಬೀದಿಯೇ ರಂಗಮಂದಿರ

ಸಿಜಿಕೆ ಎಂದಾಗ ನೆನಪಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿ ಬೀದಿ ರಂಗಭೂಮಿ.

ಜನರು ರಂಗಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಕಾಯುವ ಬದಲು, ರಂಗಭೂಮಿಯೇ ಜನರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಅವರು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದರು.

ಬೀದಿ, ವೃತ್ತ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜನಸಂದಣಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜನರ ಮುಂದಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಬೀದಿಯನ್ನೇ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಿಜಿಕೆ ಜನರನ್ನೇ ರಂಗಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿಸಿದರು.

ಸಿಜಿಕೆ ನೆನಪಿನ ರಂಗೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ

ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ನೆನಪು ಇಂದಿಗೂ ವಿವಿಧ ರಂಗೋತ್ಸವಗಳು, ಬೀದಿರಂಗಭೂಮಿ ದಿನಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಸರಿನ ರಂಗ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.

ಸಿಜಿಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗೋತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅವರ ಮೂರ್ತಿಗೂ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ತಪನ್ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡದ ಎಂ. ರವಿ, ಅಪ್ಪಯ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ್ ಅಡಪ್ಪ ಅವರು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಶ್ರಮಿಸಿ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

ಸಿಜಿಕೆ ಅವರು ‘ಸಂಸ’ ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಚಿತ ಭಂಗಿಯನ್ನೇ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಮೂರ್ತಿ ಕೇವಲ ಅವರ ರೂಪವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ರಂಗಸಮುದಾಯದ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ರಂಗಚೇತನ

ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಅವರು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಬೆಳೆಸಿದ ಕಲಾವಿದರು, ಬೀದಿಗೆ ತಂದ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ತಂದ ಅವರ ಬದ್ಧತೆಯಲ್ಲೇ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಪರಂಪರೆ ಅಡಗಿದೆ.

ಇಂದಿಗೂ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದನ್ನು ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ಜನರ ಮುಂದಿಡುವಾಗ, ಯಾವುದೋ ರಂಗಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದು ಅರಳುವಾಗ, ರಂಗಭೂಮಿ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಾಗ — ಸಿಜಿಕೆ ಅವರ ರಂಗಚೇತನ ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಿಜಿಕೆ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಬೀದಿಗೆ ತರಲಿಲ್ಲ; ಬೀದಿಯನ್ನೇ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಜನರನ್ನೇ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿಸಿದರು.