ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸವು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕ ಅರಸರ ಯುಗದಿಂದ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ನಡೆದ ಮಹತ್ವದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ, ಕೃಷಿ, ನೀರಾವರಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕ್ರಮೇಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಸಾಗಿತು.

ಆದರೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧವು ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಿದೆ. 1779ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹೈದರಾಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. 1799ರಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಪತನದ ನಂತರ ಒಡೆಯರ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಮೈಸೂರು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯಾದ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ನಾಯಕರ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತದತ್ತ

ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ತನ್ನ ನಾಯಕ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಭವ್ಯವಾದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆ ಈ ಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಕೊನೆಯ ನಾಯಕ ದೊರೆ ಐದನೇ ಮದಕರಿ ನಾಯಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 1779ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನ ಹೈದರಾಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.

ನಂತರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಹೈದರಾಲಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ 1799ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದರು.

1799ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಮರಣದ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಒಡೆಯರ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ಒಡೆಯರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

1799ರ ನಂತರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ವಿಶಾಲ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.

ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯಿತು. ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಗ್ರಾಮ ಆಡಳಿತ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಆಡಳಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಒಡೆಯರ ಆಡಳಿತದ ನಡುವೆ ನೇರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಮಹತ್ವದ ಅವಧಿಯೂ ಇತ್ತು. 1831ರಿಂದ 1881ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು.

1881ರಲ್ಲಿ ‘ಮೈಸೂರು ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ’ (Rendition of Mysore) ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮಹಾರಾಜ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ X ಅವರಿಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಒಡೆಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆದರೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜನರ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನಾಧಾರ ಕೃಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರೆ-ಒಣ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಮಳೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೃಷಿ ಸವಾಲಿನದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಬರಗಾಲವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿತ್ತು.

ಸಿರಿಧಾನ್ಯಗಳು, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, ಎಣ್ಣೆಕಾಳುಗಳು, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಒಣಭೂಮಿ ಬೆಳೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

ಭೂಕಂದಾಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ಸರ್ವೆ, ಕಂದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೆರೆಗಳು, ಜಲಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.

ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಾಗರ, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾರಿಕಣಿವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಹಿರಿಯೂರು ಸಮೀಪ ವೇದಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಜಲಾಶಯವು ಮಹಾರಾಜ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮಹಾರಾಣಿ ಕೆಂಪನಂಜಮ್ಮಣ್ಣಿ ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸನ್ನಿಧಾನ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶದ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಯಿತು.

ಕೃಷಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಆದ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿಯೂ ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಾಗರ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ

ಒಡೆಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂತು.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಎತ್ತಿನ ಬಂಡಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಸುಧಾರಿತ ರಸ್ತೆಗಳು ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ನೆರೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

ರಸ್ತೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಗ್ರಾಮಗಳು, ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಚಾರವೂ ಸುಲಭವಾಯಿತು.

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ವಿಶಾಲ ಮೈಸೂರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು, ಸರಕು ಮತ್ತು ಅಂಚೆ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು.

ಶಿಕ್ಷಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಒಡೆಯರ ಆಡಳಿತದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿತು.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಔಪಚಾರಿಕ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ, ಪರೀಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು.

ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದರೆ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶಗಳು ಕೂಡ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲಭ್ಯತೆ ಇನ್ನೂ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು.

ಶಾಲೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸಾಹಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ

ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂತು.

ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ರಸ್ತೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ

ಒಡೆಯರ ಆಡಳಿತದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗವೂ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

ಶಿಕ್ಷಣ, ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ, ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.

ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಅಹಿಂಸೆ, ಸ್ವದೇಶಿ, ಖಾದಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂತಾದ ಗಾಂಧೀವಾದಿ ತತ್ವಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.

ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದತ್ತ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ವೇಳೆಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ನಾಯಕರ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿತ್ತು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನವು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಸುಧಾರಿತ ರಸ್ತೆಗಳು, ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು, ಪುರಸಭಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ರೂಪಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದ್ದವು.

1947ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಾಗ, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ನಂತರ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಮುಂದೆ ಆಧುನಿಕ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಯಿತು.

ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಪರಂಪರೆ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ ಕಾಲವು ನಾಯಕರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾದ ಜಿಲ್ಲೆಯತ್ತ ನಡೆದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆಡಳಿತ, ನೀರಾವರಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಸ್ತೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು, ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡವು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾಯಕ ಅರಸರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ನಾಯಕರ ಭದ್ರ ಕೋಟೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಯವರೆಗೆ — ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸವು ಆಡಳಿತ, ನೀರಾವರಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದೀರ್ಘ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಆಧುನಿಕ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಮುಂದಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದವು.