ಶ್ರೀ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ – ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸಮರ ಮಾರ್ತಾಂಡ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಸಮರ ಮಾರ್ತಾಂಡ – ಶೌರ್ಯ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೇಗಾರರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸ, ಶೌರ್ಯ, ಆಡಳಿತ ದಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮೂಡಿಸಿದ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು.

1689ರಿಂದ 1721ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಯುದ್ಧಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿ, ಕೆರೆ-ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಹೊಸ ಊರುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ದೇವಾಲಯ, ಮಠ, ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.

ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಹಸದಿಂದ ಅವರು “ಸಮರ ಮಾರ್ತಾಂಡ” ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.

ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ದುರ್ಗ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ಇತಿಹಾಸದ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬಂದ ಕಾಲ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಲಿಂಗಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ದಳವಾಯಿ ಮುದ್ದಣ್ಣ ಪ್ರಬಲನಾಗಿ ಬೆಳೆದನು.

ಹೆಸರಿಗೆ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿರಂಗಪ್ಪ ನಾಯಕನನ್ನು ದೊರೆಯನ್ನಾಗಿ ಇರಿಸಿದ್ದರೂ, ಆಡಳಿತದ ನಿಜವಾದ ಹಿಡಿತ ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಪರಂಪರಾಗತ ಇತಿಹಾಸ ಕಥನ.

ದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿತು.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.

ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಅಂತ್ಯ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ದಳವಾಯಿ ಮುದ್ದಣ್ಣನ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು.

ಮುದ್ದಣ್ಣ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಷ್ಟೇ ಕುಟಿಲ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರನಾಗಿಯೂ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿರಂಗಪ್ಪ ನಾಯಕ ಹೆಸರಿಗೆ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಹಿಡಿತ ಬಲವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು.

ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ದುರ್ಗದ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

ಈ ಘಟನೆಯೇ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ವೀರಗಾಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಶಾಂತವೀರ ಮುರುಘೇಷರ ಭೇಟಿ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಾಂತವೀರ ಮುರುಘೇಷರ ಭೇಟಿ ಕೂಡ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ.

ಇದು ಭರಮಣ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಕೇವಲ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ವೀರನಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳೊಂದಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಡಳಿತಗಾರ.

ಆ ಕಾಲದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಠಗಳು, ಗುರುಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಅರಸರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು.

ದೊಡ್ಡೇರಿ ಕದನ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಯುದ್ಧ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡೇರಿ ಕದನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟ.

ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ-ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ರಾಜ್ಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇವಲ ಸೈನಿಕ ಬಲವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ, ಬಲಿಷ್ಠ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ನಾಯಕತ್ವವೂ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ದೊಡ್ಡೇರಿ ಕದನದಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನನ್ನು ಸಮರ್ಥ ಸೇನಾನಾಯಕನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದವು.

ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಘಟ್ಟವೆಂದರೆ ದಿಲಾವರ್ ಖಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸಮರ ಮತ್ತು ಗೆಲುವು.

ಈ ವಿಜಯ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅರಮನೆ ಅಥವಾ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಲ್ಲ.

ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ಜನತೆ, ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ದೊರೆಯ ಮೇಲಿತ್ತು.

ಈ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ ತನ್ನ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಅವರು ಸಮರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಎಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಹಲವು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ವೀರ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸೈನಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು.

ತರೀಕೆರೆ, ಬಿದನೂರು, ಸವಣೂರು ನವಾಬನ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಮರಾಠಾ ಸರದಾರರ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಕಥನಗಳು ಅವರ ಶೌರ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಆದರೆ ಭರಮಣ್ಣನ ವಿಶೇಷತೆ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಗೆಲ್ಲುವುದಲ್ಲ.

ಯುದ್ಧ ಗೆಲ್ಲಲು ಕತ್ತಿ ಬೇಕು; ರಾಜ್ಯ ಉಳಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೂ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಅರಿತಿದ್ದರು.

ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ, ಕೆರೆ, ಬಾವಿ, ಊರು, ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಆದ್ಯತೆ ದೊರೆಯಿತು.

ಕೋಟೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಅವರ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ:

ಅಣಜಿ, ಆಲೂರು, ಅಲಘಟ್ಟ, ಸಿದ್ಧವ್ವನ ದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಬಸವನ ಕೋಟೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಇವು ಕೇವಲ ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಗಳಾಗಿರದೆ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಾಗಿಲುಗಳು

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಹಲವು ಬಾಗಿಲುಗಳೂ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಕಾಲದ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ:

ಹನುಮಂತನ ಬಾಗಿಲು
ಹಿಡಿಂಬೇಶ್ವರನ ಬಾಗಿಲು
ಏಕನಾಥಮ್ಮನ ಬಾಗಿಲು

ಪ್ರಮುಖವಾದವು.

ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕೋಟೆ ಅನೇಕ ಪಾಳೇಗಾರರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದ್ದು, ಆ ದೀರ್ಘ ನಿರ್ಮಾಣ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಕೊಡುಗೆ ಮಹತ್ವದ್ದು.

ನೀರಾವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಂತಹ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ಎಂದರೆ ಬದುಕು.

ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದರು.

ಅವರ ಕಾಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರಮಸಾಗರ, ಭೀಮಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಜಂಪಣ್ಣನಾಯಕನ ಕೋಟೆ ಕೆರೆ ಮುಂತಾದ ಜಲಮೂಲಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.

ಕೆರೆ, ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಹೊಂಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ, ಜಾನುವಾರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ನೆರವಾಯಿತು.

ಒಬ್ಬ ದೊರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೆರೆ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಪೋಷಿಸಬಲ್ಲದು.

ಅದೇ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮಹತ್ವ.

ಹೊಸ ಊರುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜನವಸತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಭರಮಸಾಗರ, ಭರಮನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಸಿದ್ದವ್ವನಹಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳು ಅವರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ.

ಹೊಸ ಊರುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಜನವಸತಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಬಲವರ್ಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಇದರಿಂದ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧವೀರನಲ್ಲ, ನಾಡು ಕಟ್ಟಿದ ನಾಯಕ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ

ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.

ಅವರ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ:

ನೀಲಕಂಠೇಶ್ವರ
ಭೀಮೇಶ್ವರ
ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ
ಹನುಮಂತ ದೇವಾಲಯಗಳು

ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿರದೆ, ಆ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಮಠ, ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳು

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

ಮುರಿಗಿ ಮಠ, ಭರಮವ್ವನ ಅರಮನೆ, ಗಾಳಿ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಬೊಕ್ಕಸ ಮುಂತಾದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಅವರ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಶೃಂಗಾರ ತೋಟ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಪ್ಪನ ಬಾವಿಯ ಮಂಟಪ ಮುಂತಾದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೂ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ, ಆಡಳಿತ, ನೀರಾವರಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ — ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ – ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿಜವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.

ಶತ್ರು ಎದುರಾದಾಗ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಯೋಧ.

ಪ್ರಜೆಗಳ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಂದಾಗ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಆಡಳಿತಗಾರ.

ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸೇನಾನಾಯಕ.

ಸಮಾಜದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಠಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ದೊರೆ.

1689ರಿಂದ 1721ರವರೆಗೆ ನಡೆದ ಅವರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಗುರುತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶದ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೇಗಾರರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ತ.ರಾ.ಸು. ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.

ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಕುಟಿಲ ರಾಜಕಾರಣ, ದುರ್ಗದ ಒಳಸಂಚುಗಳು, ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಪಾಳೇಗಾರರ ಕಾಲದ ರೋಚಕ ಘಟನೆಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ.

ಮುದ್ದಣ್ಣನಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೂ ಈ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ — ಧೈರ್ಯ, ಸಿಟ್ಟು, ಅಧಿಕಾರದ ಹಂಬಲ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುತಂತ್ರಗಳು ಅವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವೇ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ವೀರಗಾಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ರೋಚಕವಾಗಿಸಿದೆ.

ಮೇ 20, 1721 – ಒಂದು ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ

1721ರ ಮೇ 20ರಂದು ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕರು ನಿಧನರಾದರು.

ಆದರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಅಂತ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರವೂ ಅವರ ಹೆಸರು ಕೋಟೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆರೆಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಬೆಳೆಸಿದ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಘಂಟೆಯ ನಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಸಮರ ಮಾರ್ತಾಂಡನ ಅಳಿಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು

ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕನ ಬದುಕನ್ನು ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ಅದು “ನಿರ್ಮಾಣಶೀಲ ಶೌರ್ಯ”.

ಅವರ ಕತ್ತಿ ನಾಡನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿತು.

ಅವರ ಕೋಟೆಗಳು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಭದ್ರತೆ ನೀಡಿದವು.

ಅವರ ಕೆರೆಗಳು ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸಿದವು.

ಅವರ ಊರುಗಳು ಜನಜೀವನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವು.

ಅವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವು.

ಭರಮಣ್ಣನ ಹೆಸರು ಕೇವಲ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ — ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜನಮನದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದಿದೆ.

ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದರೂ “ಸಮರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ಬಿಚ್ಚುಗತ್ತಿ ಭರಮಣ್ಣ ನಾಯಕ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.