ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತ

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತ

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೈದರಾಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1799ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು.

ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು — 1831ರಿಂದ 1881ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ನೇರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು 1881ರ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರಮಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ.

ನಾಯಕ ಅರಸರಿಂದ ಮೈಸೂರು ಆಡಳಿತದವರೆಗೆ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕ ಅರಸರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಳ್ವಿಕೆ 1779ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೈದರಾಲಿ ಹಾಗೂ ಬಳಿಕ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅವರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.

1799ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಸೋತು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಮರುಸಂಘಟಿತ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ಮೈಸೂರಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ರಾಜರಿದ್ದರೂ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪ್ರಭಾವ ಗಣನೀಯವಾಗಿತ್ತು.

ನೇರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ

1831ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಾರಣವನ್ನಾಗಿ ನೀಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. 1881ರವರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಮಿಷನರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಆಡಳಿತ, ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.

ಕಂದಾಯ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು. ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು.

ಭೂಕಂದಾಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಸರ್ವೇ, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಆಡಳಿತ

ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಳಹಂತದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗ್ರಾಮಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾದರು.

ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕ್ರಮೇಣ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಕಂದಾಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ ಕೃಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಭೂಕಂದಾಯ ಆಡಳಿತವು ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.

ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ವೇ ಮಾಡಿ, ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ತೆರಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭೂಹಿಡುವಳಿ ಮತ್ತು ರೈತರು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಕಂದಾಯದ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಯಿತು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಬಹುಪಾಲು ಒಣಭೂಮಿ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಬರಗಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಳೆಯ ಏರುಪೇರು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿತ್ತು.

ಬರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಕೊರತೆಯ ಅವಧಿಗಳು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದ್ದವು.

ರಸ್ತೆಗಳು, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಂಡುಬಂತು.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗವನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಆಡಳಿತ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ನಂತರದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯಿತು. ಹಿರಿಯೂರು ಸಮೀಪ ವೇದಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಾಣಿ ವಿಲಾಸ ಸಾಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.

ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಆಡಳಿತ

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.

ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತವಾದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬಲವತ್ತಾಯಿತು.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ಸಾಗಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

1881ರ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1881ನೇ ವರ್ಷ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಯಿತು.

‘ಮೈಸೂರು ರೆಂಡಿಷನ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅಧಿಕಾರ ಹಸ್ತಾಂತರದ ಮೂಲಕ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ನೇರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಹಾರಾಜ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ X ಅವರಿಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಇದರ ನಂತರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಒಡೆಯರ್ ಆಡಳಿತದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರಮಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟೇ ಇತ್ತು. ಅಂದರೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದರು.

ಹೀಗಾಗಿ 1881ರಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದವರೆಗೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಂತೆ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು.

ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬಂತು. ಕಂದಾಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೃಷಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು.

ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಸಭೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದವು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕಂದಾಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾರಿಗೆ, ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದವು.

ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

ಜನರು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ಬೇಡತೊಡಗಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀವಾದಿ ವಿಚಾರಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ತಲುಪಿದಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಗಳು ಬಲಗೊಂಡವು.

ನಾಯಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರು ಈ ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

ಈ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದಲೇ ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ, ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿಯೂ, ಭಾರತದ ವಿಶಾಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯ

1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಾಗ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಮೈಸೂರು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊಸ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಕಾಲದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ, ತಾಲ್ಲೂಕು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕಂದಾಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡವು.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟವು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಹಂತವಾಗಿದೆ — ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ನಡೆದ ಪರಿವರ್ತನೆ; ಇದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.