ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಇಲ್ಲಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಗಡಿಭಾಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಹಿರಿಯೂರು, ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ, ಹೊಸದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಎಂಬ ಆರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಭಾಷೆಗಳು, ವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು, ಲಂಬಾಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯೂರು ನಗರಗಳು ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಸೂಚನೆ: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಭಾರತದ 2011ರ ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ

2011ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 16,59,456 (ಸುಮಾರು 16.59 ಲಕ್ಷ) ಆಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ 8,40,843 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 8,18,613 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದರು.

2001ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 15,17,896 ಆಗಿದ್ದು, 2011ರ ವೇಳೆಗೆ 16,59,456ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಅಂದರೆ 2001ರಿಂದ 2011ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 9.33% ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ – ಒಂದು ನೋಟ

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 197 ಜನರು. ಲಿಂಗಾನುಪಾತವು ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 974 ಮಹಿಳೆಯರು ಆಗಿತ್ತು.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 73.71% ಆಗಿದ್ದು, 2001ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದ 64.45% ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 81.37% ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 65.88% ಆಗಿತ್ತು.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರಧಾನತೆ.

2011ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು 16.59 ಲಕ್ಷ ಜನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 13.30 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, 3,29,533 ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಂದರೆ 2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿ ಐದು ಜನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ವರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

2001ರಿಂದ 2011ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 6.94% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 20.16% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ನೂರಾರು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 1,063 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 189 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಇವೆ.

ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಕೃಷಿ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ, ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಗಳು, ನೇಕಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸ್ವರೂಪವೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಚಳ್ಳಕೆರೆ ಮತ್ತು ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಒಣ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹಿರಿಯೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ವಾಣಿವಿಲಾಸ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಸತಿಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ.

ಈ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತದ ತಳಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ನಗರ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರೀಕರಣವು ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಚಳ್ಳಕೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಚಳ್ಳಕೆರೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಮುಖ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಸಂಶೋಧನಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಹಿರಿಯೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಹೊಸದುರ್ಗ, ಹೊಳಲ್ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

2011ರ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ತಾಲ್ಲೂಕುವಾರು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿತ್ತು:

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾಷಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆ.

2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಮಾತೃಭಾಷಾ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು 83.33% ಜನರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉರ್ದು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಲಂಬಾಣಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು

ಕನ್ನಡ

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮಾಧ್ಯಮ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ಕನ್ನಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಇತಿಹಾಸ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಕಥೆಗಳು, ಮದಕರಿ ನಾಯಕ, ಒನಕೆ ಓಬವ್ವ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.

ತೆಲುಗು

ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ–ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗಡಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಮತ್ತು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಾಮೀಪ್ಯ, ವ್ಯಾಪಾರ, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಈ ಭಾಷಾ ಸಂಯೋಜನೆ ಬೆಳೆದಿದೆ.

ಉರ್ದು

ಉರ್ದು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದವರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಲಂಬಾಣಿ

ಲಂಬಾಣಿ ಭಾಷೆಯು ಲಂಬಾಣಿ/ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಲಂಬಾಣಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಷೆ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಡುಗೆ, ಕಸೂತಿ ಕಲೆ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳು

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಕೃಷಿ, ಪಶುಪಾಲನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಕರಕುಶಲ, ನೇಕಾರಿಕೆ, ಸೈನಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ, ಇತರೆ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿವೆ.

2011ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 23.45% ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 18.23% ಆಗಿತ್ತು.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕ/ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಲಂಬಾಣಿ/ಬಂಜಾರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಪಶುಪಾಲನೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ದನ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಡುಗೊಲ್ಲರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿಕರು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ನೇಕಾರರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸೇವಾ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರಧಾನತೆಯಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದು.

ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬಗಳು, ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಜೀವನವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ವ್ಯಾಪಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.

2011ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 80.14% ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು 19.86% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದರೂ, ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜದ ಬಲವಾದ ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ನಗರ ಅವಕಾಶಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ – ಒಂದು ನೋಟ

ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೇ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ

ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು ಇಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಗ್ರಾಮಗಳು, ಪಶುಪಾಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.

ಕನ್ನಡವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು, ಲಂಬಾಣಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷಾ ಪರಂಪರೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿವೆ. ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು, ಜನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ವೃತ್ತಿಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಗಳು ಚಿತ್ರದುರ್ಗಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

2011ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 16.59 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗವು ಇತಿಹಾಸ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಂಪರೆ, ಭಾಷಾ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರೀಕರಣ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.